Wybierz język

polski

Zamknij

cmentarz: Powązki, Warszawa
fotografia: Jacek Michiej
Warszawa

Cmentarz żydowski w Warszawie (Wola)

Sławni pochowani
Edytuj opis cmentarza
Dodaj zdjęcia
Liczba głosów 1
Piękny cmentarz
Liczba internautów, którzy uznali ten cmentarz za jeden z najpiękniejszych polskich cmentarzy wynosi 1.

Jeśli Ty również uważasz, że to jeden z najpięknijszych polskich cmentarzy wybierz przycisk Piękny cmentarz i oddaj swój głos.

Ranking polskich cmentarzy według liczby głosów jest prezentowany w zakłądce Polskie cmentarze.
Zaznacz poniższą opcję jeśli uważasz, że ten cmentarz jest jednym z najpiękniejszych polskich cmentarzy.

Twój głos wpłynie na pozycję cmentarza w rankingu najpiękniejszych polskich cmentarzy prezentowanym na stronie.

Zamknij

Wróć do strony glównej
Cmentarz żydowski w Warszawie - największy cmentarz żydowski w województwie mazowieckim, drugi co do wielkości w Polsce (po nowym cmentarzu w Łodzi) i jeden z największych na świecie. Cmentarz jest położony na warszawskich Powązkach w dzielnicy Wola obok nekropolii innych wyznań.

Cmentarz zajmuje powierzchnię ok. 33,5 ha, znajduje się na nim około 200 tysięcy nagrobków (macew) stanowiących jeden z najcenniejszych zabytków małej architektury Warszawy i Polski. Teren cmentarza jest podzielony na kwatery: ortodoksyjną, postępową, dziecięcą, porządkową, wojskową i gettową, a w ortodoksyjnej jeszcze na kobiecą i męską oraz specjalną do chowania świętych ksiąg.
Nekropolia jest czynna i służy żydowskiej społeczności Warszawy i okolic. [źródło: Wikipedia, 751640]
wyznaniejudaizm
typ cmentarzawyznaniowy
stan cmentarzaczynny
[źródło: Wikipedia, 751640]
Polska
obszar, na którym są dostępne usługi
obszar, na którym usługi nie są dostępne
Historia cmentarza
W latach 1806-1918.






W 1806 zarząd warszawskiej gminy żydowskiej wystąpił do rządu z prośbą o zgodę na urządzenie za rogatkami wolskimi cmentarza dla ludności żydowskiej. Zgoda została wydana w tym samym roku, po czym natychmiast przystąpiono do urządzania cmentarza. Powołano wówczas bractwo pogrzebowe Chewra Kadisza, które administrowało nekropolią, a w swoich decyzjach było niezależne i w pełni autonomiczne. Do celów pochówkowych cmentarz został otworzony pod koniec tego samego roku.

Pierwszą oficjalnie pochowaną osobą był Nachum, syn Nachuma z Siemiatycz (zm. 6 grudnia 1806). Jego nagrobek, wykonany prawdopodobnie w 1807 nie zachował się do dnia dzisiejszego. Pierwszą kobietą pochowaną była Elka Junghoff z domu Mulrat, córka Jehudy Leiba Mulrata z Kalisza, żona kupca Kacpra Jezechiela Junghoffa. Data śmierci wyryta na jej nagrobku, 26 listopada 1804, jest prawdopodobnie błędna, gdyż wówczas pochówek odbyłby się dwa lata przed oficjalnym otwarciem cmentarza. Najstarszy znany zachowany nagrobek należy do Sary, córki Eliezera (zm. 8 września 1807).

Przez wiele lat cmentarz był traktowany jako elitarny i był wykorzystywany przez bogatszą społeczność żydowską. Pochówki uboższych Żydów kierowano na cmentarz na Bródnie. W 1824 dokonano pierwszego rozszerzenia cmentarza. W latach 20. XIX wieku władze carskie powołały Dozór Bożniczy, któremu podporządkowano Administrację Pogrzebową spełniającą dokładnie te same zadania co bractwo pogrzebowe. Sytuacja mocno zbulwersowała członków Chewra Kadisza, który nie chcieli dopuścić do oddania funkcji administrowania cmentarzem. Cała procedura przejęcia cmentarza przez Administrację trwała do 1850.

Po tym roku dokonano skromnej estetyzacji cmentarza, posadzono nieliczne drzewa, ogrodzono niektóre kwatery, a całość ogrodzono prowizorycznym, drewnianym parkanem. W latach 1856-1857 powołano specjalną komisję, która postulowała budowę nowego domu przedpogrzebowego, wyznaczenie alejek oraz posadzenie drzew.

W 1828 został wzniesiony pierwszy dom przedpogrzebowy, ale już po trzech latach w 1831 został doszczętnie spalony przez wojska rosyjskie. Rok później wzniesiono nowy, murowany dom przedpogrzebowy, który rozbudowano w 1854. W 1840 i 1848 po raz kolejny dokonano rozszerzenia nekropolii. W 1873 za zgodą władz miejskich wybudowano mały most nad okopami, co ułatwiło konduktom pogrzebowym dotarcie na cmentarz prosto z ulicy Gęsiej. W 1860, 1863 i 1869 dokonano ostatnich rozszerzeń cmentarza. W 1885 postanowiono przenieść bezpłatne pogrzeby na kirkut na Bródnie, co miało zaoszczędzić powierzchnię cmentarza oraz finanse, które przeznaczano na tego typu pochówki.

W 1877 z inicjatywy zamożnych członków warszawskiej gminy żydowskiej, wybudowano okazały, późnoklasycystyczny budynek mieszczący synagogę oraz dwa domy przedpogrzebowe. Lewy przeznaczony dla zmarłych mężczyzn, a prawy dla kobiet. Na piętrze mieszkał rabin z rodziną. Całość zaprojektował architekt Adolf Schimmelpfennig. W 1882 przed budynkiem wzniesiono studzienkę.

W drugiej połowie XIX wieku otworzono specjalną szkółkę ogrodniczą, dzięki której na cmentarzu posadzono wiele pięknych i ozdobnych drzew. W 1913 potwierdzono zapis dzielący cmentarz na cztery części, co przynajmniej w małym stopniu zmniejszyło konflikty między Żydami ortodoksyjnymi a postępowymi. Między tymi grupami dochodziło również do kilku innych konfliktów, m.in. w sprawie niehebrajskich napisów na nagrobkach, długości przetrzymywania zwłok w domu przedpogrzebowym czy wystawiania ciała zmarłego na katafalku.

W latach 1918-1939.
Kiedy po zakończeniu I wojny światowej cmentarz został zupełnie zapełniony, wykorzystano system nasypów polegający na usunięciu nagrobków w kwaterze dziecięcej i usypaniu minimum 1 metra nowej warstwy ziemi na miejscach pochówku mających powyżej 50 lat. Było to konieczne z powodu ciasnoty i braku możliwości powiększenia terenu cmentarza. Jak dotąd dokonano 14 takich nasypów.

W okresie międzywojennym cały cmentarz ogrodzono wysokim ceglanym murem. W 1936 dokonano ostatniego nasypu. W 1939 rozpoczęto budowę Mauzoleum Żydów Bojowników o Niepodległość Polski.

W okresie II wojny światowej.
W listopadzie 1940 nekropolia znalazła się w granicach getta, z którego została wyłączona w październiku 1941. Teren cmentarza stanowił ważną drogę szmuglu żywności do dzielnicy zamkniętej.

Cmentarz był częściowo zdewastowany, dochodziło na nim do zbiorowych egzekucji i masowych pochówków zamordowanych osób w getcie warszawskim oraz poległych powstańców getta warszawskiego, partyzantów żydowskich i żydowskich powstańców z powstania warszawskiego.

15 maja 1943 po likwidacji getta warszawskiego hitlerowcy wysadzili w powietrze wszystkie budynki znajdujące się na cmentarzu, w tym dom przedpogrzebowy z synagogą. Ocalała jedynie studzienka.

W 1944 teren cmentarza był polem zaciętych walk powstańców z batalionów Zośka i Parasol.

Okres powojenny i czasy współczesne.
Po zakończeniu wojny na cmentarzu ponownie zaczęły odbywać się pochówki. W międzyczasie władze państwowe planowały przeprowadzić nową ulicę przez środek cmentarza i usunięcie przy okazji ponad 5400 nagrobków. Owe plany nie zostały zrealizowane, dzięki czemu teren cmentarza ocalał.

Obecnie cmentarz żydowski jest jednym z cennych zabytków Warszawy. W latach 90. Fundacja Rodziny Nissenbaumów, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie oraz inne organizacje dokonały odnowienia cmentarza, m.in. odrestaurowano studzienkę, wodotrysk z 1907, liczne groby, bramy wejściowe, oraz ocalałą z pożogi wojennej XIX-wieczną żelazną latarnię, która dziś po rekonstrukcji stoi na dziedzińcu przy wejściu na cmentarz. W międzyczasie wystawiono również kilka pomników. Od kwietnia 2010 działa Ochotniczy Hufiec Porządkowania Cm. Żydowskiego im. J. Rajnfelda, którego celem jest renowacja cmentarza. Jego spotkania odbywają się co miesiąc od kwietnia do listopada. W pracach Hufca uczestniczy zwykle kilkanaście osób. W dniu 14 kwietnia 2013 w akcji porządkowania cmentarza wzięło udział około 150 wolontariuszy. W drugiej dekadzie marca 2012 na długości kilkudziesięciu metrów zawalił się mur oddzielający kirkut od Cmentarza Powązkowskiego.

Kilka lat temu Gmina Wyznaniowa Starozakonnych w RP starała się o odbudowanie budynku synagogi oraz domów przedpogrzebowych, lecz Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie nie wyraziła na to zgody. Jak dotąd odkopano tylko fundamenty bożnicy oraz przedmioty tam znalezione, które są eksponowane na specjalnie do tego przeznaczonych wystawach.

Cmentarz jest cały czas czynny i służy społeczności żydowskiej z Warszawy i okolic. Średnio odbywają się tutaj dwa pogrzeby w miesiącu. W latach 1960-1983 opiekunem cmentarza był Pinkus Szenicer, następnie jego syn Bolesław Szenicer. W 2002 zastąpił go Przemysław Szpilman. Cmentarz jest udostępniony do zwiedzania.

Od kilkudziesięciu lat w dzień Wszystkich Świętych i Dzień Zaduszny na cmentarzu odbywają się kwesty w celu pozyskania środków na renowację cmentarza. W 2011 odbyła się trzydziesta taka kwesta. Kwestują ludzie kultury i sztuki, to jest m.in. Maja Komorowska, Gołda Tencer, Marcin Święcicki, Jacek Dehnel, Józef Duriasz, Sławomir Holland, Emilia Krakowska i inni.

Podczas odbywającego się rokrocznie w maju z inicjatywy Warszawskiej Gminy Wyznaniowej Żydowskiej festiwalu ''Otwarta Twarda'' organizowane są zarówno dzienne, jak i nocne wycieczki po terenie cmentarza.

W lipcu 2014 cmentarz, razem z pięcioma innymi nekropoliami tworzącymi zespół zabytkowych cmentarzy wyznaniowych na Powązkach, został uznany za pomnik historii.

W grudniu Sejm uchwalił ustawę o dotacji dla Fundacji Dziedzictwa Kulturowego, zgodnie z którą otrzymała ona 100 mln zł na uzupełnienie kapitału wieczystego. Dochody z inwestowania części kapitału wieczystego pochodzącej z dotacji ma ona przeznaczać na prowadzenie prac renowacyjnych, konserwatorskich i inwestycyjnych na cmentarzu. [źródło: Wikipedia, 751640]
Położenie
Obecnie cmentarz żydowski w Warszawie jest jedynym z niewielu zachowanych fizycznych śladów wielowiekowej obecności Żydów w tym mieście. Zgodnie z judaistyczną tradycją, umiejscowiony był poza murami miejskimi i okopami, obecnie przy ul. Okopowej 49/51.

Cmentarz zajmuje powierzchnię ok. 33,5 ha. Jest to pierwszy pod względem powierzchni cmentarz żydowski w województwie mazowieckim i drugi pod względem powierzchni w Polsce. Największy kirkut znajduje się w Łodzi - 41,3 ha, ale jest uboższy, jeżeli brać pod uwagę liczbę zachowanych macew. Całość jest ogrodzona ceglanym murem. [źródło: Wikipedia, 751640]
Cmentarz w kulturze
Cmentarz, obecny w literaturze wspomnieniowej, stał się również tematem poezji - Mosze Knaphajs napisał utwór pt. ''Skarga mojego taty na cmentarzu na Gęsiej''.

Władysław Broniewski odnosi się do cmentarza w wierszu poświęconym ulicy Miłej pt. ''Ulica Miła'':



Jest to odniesienie o tyle nieprawidłowe, iż ulica Miła faktycznie nie dochodziła do murów cmentarza, zaś znajdująca się na jej przedłużeniu ulica Sochaczewska skręcała pod kątem prostym na północ i wpadała w ulicę Niską, która dochodzi do ulicy Okopowej na wysokości budynków szkoły św. Kingi.

Ponadto sceneria cmentarza była wykorzystana jako plan zdjęciowy w takich filmach jak: ''Samson'' (jako cmentarz żydowski na Woli w Warszawie), ''Korczak'' (jako cmentarz żydowski na Woli w Warszawie) czy ''W ciemności'' (jako cmentarz żydowski we Lwowie). [źródło: Wikipedia, 751640]
Sławni pochowani
Wiktor Alter
1890-1943
Zapal znicz na grobie

Szymon An-ski
1863-1920
Zapal znicz na grobie

Szymon Askenazy
1865-1935
Zapal znicz na grobie

Majer Bałaban
1877-1942
Zapal znicz na grobie

Zofia Banet-Fornalowa
1929-2012
Zapal znicz na grobie

Salomon Belis-Legis
1907-1995
Zapal znicz na grobie

Leon Berenson
1882-1941
Zapal znicz na grobie

Aleksandra Bergman
1906-2005
Zapal znicz na grobie

Naftali Cwi Jehuda Berlin
1816-1893
Zapal znicz na grobie

Mathias Bersohn
1824-1908
Zapal znicz na grobie

Chana Białkowicz
1884-1962
Zapal znicz na grobie

Izrael Białkowicz
1890-1959
Zapal znicz na grobie

Michał Białkowicz
1919-1990
Zapal znicz na grobie

Mieczysław Bibrowski
1908-2000
Zapal znicz na grobie

Mosze Broderson
1890-1956
Zapal znicz na grobie

Chewel Buzgan
1897-1971
Zapal znicz na grobie

Zygmunt Bychowski
1865-1934
Zapal znicz na grobie

Ferdynand Chaber
1907-2005
Zapal znicz na grobie

Seweryn Chajtman
1919-2012
Zapal znicz na grobie

Adam Czerniaków
1880-1942
Zapal znicz na grobie

Samuel Dickstein
1851-1939
Zapal znicz na grobie

Zofia Dromlewicz
1899-1938
Zapal znicz na grobie

Marian Meir Abraham Eiger
1873-1939
Zapal znicz na grobie

Artur Eisenbach
1906-1992
Zapal znicz na grobie

Piotr Erlich
1903-1982
Zapal znicz na grobie

Maksymilian Flaum
1864-1933
Zapal znicz na grobie

Adolf Forbert
1911-1992
Zapal znicz na grobie

Roman Frister
1928-2015
Zapal znicz na grobie

Leon Gangel
1898-1973
Zapal znicz na grobie

Leon Garbarski
1911-1979
Zapal znicz na grobie

Małgorzata Gebert
1952-2011
Zapal znicz na grobie

Rafał Glücksman
1907-1962
Zapal znicz na grobie

Uri Nissan Gnessin
1841-1913
Zapal znicz na grobie

Ludwik Maurycy Hirszfeld
1814-1876
Zapal znicz na grobie

Maurycy Horn
1917-2000
Zapal znicz na grobie

Rachela Hutner
1909-2008
Zapal znicz na grobie

Józef Janasz
1784-1868
Zapal znicz na grobie

Leon Jeannot
1908-1997
Zapal znicz na grobie

Noemi Jungbach
1910-1986
Zapal znicz na grobie

Chaskiel Hirsz Kameraz
1903-1971
Zapal znicz na grobie

Józef Kirszrot-Prawnicki
1842-1906
Zapal znicz na grobie

Michał Klepfisz
1913-1943
Zapal znicz na grobie

Noemi Korsan-Ekert
1921-2013
Zapal znicz na grobie

Estera Kowalska
1905-1980
Zapal znicz na grobie

Stanisław Kramsztyk
1841-1906
Zapal znicz na grobie

Wiktor Kubiak
1945-2013
Zapal znicz na grobie

Arie Lerner
1918-2002
Zapal znicz na grobie

Aleksander Lesser
1814-1884
Zapal znicz na grobie

Jerzy Lipman
1922-1983
Zapal znicz na grobie

Marian Małowist
1909-1988
Zapal znicz na grobie

Bronisław Mansperl
1891-1915
Zapal znicz na grobie

Alina Margolis-Edelman
1922-2008
Zapal znicz na grobie

Stanisław Mendelson
1857-1913
Zapal znicz na grobie

Rafał Molski
1925-2000
Zapal znicz na grobie

Abraham Morewski
1886-1964
Zapal znicz na grobie

Jakub Mortkowicz
1876-1931
Zapal znicz na grobie

Janina Mortkowicz
1875-1960
Zapal znicz na grobie

Juliusz Mutermilch
1861-1921
Zapal znicz na grobie

Walentyna Najdus-Smolar
1909-2004
Zapal znicz na grobie

Symche Natan
1892-1946
Zapal znicz na grobie

Jakub Natanson
1832-1884
Zapal znicz na grobie

Alfred Nossig
1864-1943
Zapal znicz na grobie

Feliks Perl
1871-1927
Zapal znicz na grobie

Henryk Piasecki
1905-2003
Zapal znicz na grobie

Samuel Abraham Poznański
1864-1921
Zapal znicz na grobie

Norbert Ramer
1911-1996
Zapal znicz na grobie

Paweł Rogalski
1908-1993
Zapal znicz na grobie

Adam Rutkowski
1912-1987
Zapal znicz na grobie

Paulina Seidenbeutel-Karbowska
1882-1941
Zapal znicz na grobie

Ryszard Sielicki
1916-2005
Zapal znicz na grobie

Chaim Zelig Słonimski
1810-1904
Zapal znicz na grobie

Julian Stryjkowski
1905-1996
Zapal znicz na grobie

Jerzy Szapiro
1920-2011
Zapal znicz na grobie

Baruch Szulman
1886-1906
Zapal znicz na grobie

Michał Szwejlich
1910-1995
Zapal znicz na grobie

Zygmunt Toeplitz
1864-1934
Zapal znicz na grobie

Feliks Tych
1929-2015
Zapal znicz na grobie

Akiwa Uryson
1894-1943
Zapal znicz na grobie

Elżbieta Wassong
1908-2007
Zapal znicz na grobie

Stefania Wilczyńska
1886-1942
Zapal znicz na grobie

Alfred Tadeusz Wiślicki
1913-1995
Zapal znicz na grobie

Wacław Wiślicki
1882-1935
Zapal znicz na grobie

Bogdan Wojdowski
1930-1994
Zapal znicz na grobie

Lucjan Wolanowski
1920-2006
Zapal znicz na grobie

Feliks Zamenhof
1868-1933
Zapal znicz na grobie

Ludwik Łazarz Zamenhof
1859-1917
Zapal znicz na grobie

Markus Zamenhof
1837-1907
Zapal znicz na grobie

Aleksander Ziemny
1924-2009
Zapal znicz na grobie

Jakub Zonszajn
1914-1962
Zapal znicz na grobie

Reuven Zygielbaum
1913-2005
Zapal znicz na grobie

Operatorem serwisu jest
Respekto sp. z o.o.
ul. Letnia 16
05-510 Chyliczki
123-141-6623
+48 (22) 350 75 61
kontakt@pamietam.pl
facebook/pamietam
Rozliczenia transakcji
kartą płatniczą i e-przelewem
przeprowadzane są za pośrednictwem
dotpay.pl
Mamy dla Ciebie promocję!
Twoje pierwsze zamówienie zrealizujemy całkowicie za darmo!

Wybierz jedną z opcji:
1. 1. Uprzątnięcie grobu, wyszukanie grobu, powiadomienie SMS i email ze zdjęciami grobu
2. 2. Mały znicz na grób, wyszukanie grobu, dedykacja, powiadomienie SMS i email ze zdjęciami grobu
3. 3. Małe kwiaty na grób z wyszukaniem grobu, dedykacja, powiadomie SMS i email ze zdjęciami grobu

Umieść w koszyku tylko jedną z tych opcji, a podczas płatności otrzymasz ją za darmo.
Nie pokazuj więcej tej promocji

Zamknij